April 2010

24 april - Presentatie over ‘Dus ik ben' (Amersfoort - 20 april 2010)

Stine Jensen heeft een paar bezoekers van de boekhandel in Amersfoort gefotografeerd en probeert hun portretten op de laptop te plaatsen. Straks zal ze vragen om in vijf woorden te vertellen wie ze zijn. Vrouw, opa, pianist, gevoelig, zwart. Bijvoorbeeld. De foto's transporteren zodat ze te zien zijn op het scherm, lukt helaas niet.
In Boekhandel Veenendaal zijn een zestig stoelen neergezet. “Wij zijn net gefotografeerd”, vertellen de mensen naast mij. “Ik wil niet alleen dat ze het boek (Dus ik ben) signeren, maar ook iets schrijven in mijn schrijfboek,” zegt Petra (bijna 17). Ze zit schuin achter mij en kijkt met veel verwachting en enthousiasme uit naar de presentatie. “Kun je me dadelijk op de foto zetten met Stine?”
Rob Wijnberg komt binnenlopen en krijgt net als Stine een microfoontje. Het is vijf voor 8. Geroezemoes, totdat Rob het woord neemt en een boekhandelmedewerkster aansnelt om ze te introduceren.
Stine en Rob, de schrijvers van Dus ik ben, zijn uitgenodigd vanwege de Maand van de Filosofie. Het thema van de maand is Vrijheid, en natuurlijk is dat ook te relateren aan identiteit. Want daar gaat het boek van Stine en Rob over. Twaalf hoofdstukken die iets zeggen over de essentie van identiteit. Ik denk, dus ik ben; ik voel dus ik ben; ik heb lief, dus ik ben; ik word erkend, dus ik ben.
Het boek is te lezen als een inleiding op filosofen die iets over de moderne identiteit zeggen. Natuurlijk Kant, Nietzsche, Heidegger, Sartre en Taylor, maar ook Alain de Botton komt een paar keer langs. Net als zijn boeken, zit er ook vaak een persoonlijke noot in Dus ik ben. Dat maakt het ongetwijfeld nog aansprekendender en herkenbaarder.
Ik bedenk dat er misschien wel een deel 2 zou kunnen komen. Ik verwonder, dus ik ben; ik beweeg, dus ik ben; ik geloof (niet), dus ik ben. Maar inderdaad, zoals Stine zegt, veel van die thema's zijn onder te brengen onder de behandelde twaalf. In de boekhandel is er na de signeerpauze even discussie over waar het geloof zit. Ook dat zit er wel in, zegt Stine. Ze doceert op de Vrije Universiteit in Amsterdam en daar is geloof sowieso erg aanwezig.
Ik vertel haar dat we met de leesclub het boek gaan bespreken. ‘Wat leuk', reageert ze. En in mijn boek schrijft ze: ik hoor bij een leesclub, dus ik ben. Zo is dat. Onze leesbrunch over identiteit - of in elk geval hoe we het boek ervaren hebben - is op 16 mei.
De presentatie begint met een filmpje. Met ook de zucht van Koningin Beatrix van een jaar geleden. De beroemde zucht zit ook in Dus ik ben.
Wie heeft nu wat geschreven, vragen mensen. En hoe ging die samenwerking? ‘Drama!' roept Rob lachend. Nee, vervolgt hij, “eigenlijk heel stereotype. Ik schreef, ik denk; Stine, ik voel; ik vervolgens, ik werk; en Stine, ik heb een lichaam.” Verschillende werkwijzen, waarbij Rob soms ook politiek inbracht in de hoofdstukken van Stine en andersom Stine voorbeelden aandroeg voor Rob. In de samenwerking is het heel dicht bij elkaar gekomen, een mooie eenheid.
Met ‘Dus ik ben' onder de arm en nog een boek van beide auteurs, loop ik naar het station. Man, bewegend, blij, verfrist en verwachtingsvol.

www.dusikben.nl - www.stinejensen.nl - www.robwijnberg.nl

16 april - George Crumb, Music for a summer evening. Dat was het mooiste van de zaterdagavond in Musis Sacrum. De Amerikaanse componist, 81 nu, schreef het stuk (Makrokosmos III) voor twee piano's en slagwerk. Het werd op 10 april in Arnhem uitgevoerd door Eldar Nebolsin en Alexander Melnikov op piano en twee slagwerkers. Voor de pauze hadden ze een rol in een stuk van Lex van Delden waarbij kamerkoor Mnemosyne gedichten van Omar Khayyam zong. Mooi. Leuk ook dat de zoon van de componist vooraf geïnterviewd werd over de muziek van zijn vader. Maar de Makrokosmos was het indrukwekkendste. Een andere wereld. Waarin Tibetaanse bidstenen en Afrikaanse duimpiano's verwerkt zaten. Zoals in het programmaboekje staat: Crumb heeft wel iets van Messiaen die eveneens schijnbaar losse associaties met elkaar verbindt.

16 april - Gray's Anatomie. In het langste essay van het boek legt John Gray (de filosoof) uit waar de conservatieve beschouwing en het groene denken convergeren. Het essay heet 'een agenda voor groen conservatisme'. Ze komen bijvoorbeeld bij elkaar waar ze beide economische groei als leidend principe afwijzen. Het gaat 'hen' om stabiliteit. Vooruitgang is sowieso een illusie, lijkt mij. Aangrijpend in het boek is verder het beeld van de homo rapiens zoals Gray dat schildert, en de massale uitroeiing die we op ons geweten hebben. Bevolkingsbeleid is echt noodzaak, maar ligt moeilijk. Dat is de boodschap. Geef alle vrouwen in elk geval zeggenschap over vruchtbaarheid en abortus, zegt Gray. Dat is één stap.
En dan het essay over het 'evangelisch atheïsme', een weerwoord op Dawkins en andere strijdbare atheïsten. Overtuigend.
Het essay over martelen liet me verstijven in mijn stoel. Ik las het overigens in de snelbus naar Utrecht. Het bleek satire - zucht - geschreven kort voordat de VS Irak binnenviel en Abu Graib bekend werd.
Met de essays over de Engelse politiek - wel actueel nu Groot-Brittannië bijna gaat stemmen - had ik moeite. Net als met verschillende essays over liberalisme en conservatisme. Maar toch een ster, al was het alleen al voor het essay over het groene denken.

6 april - Op mijn mp3-speler staan liedjes van Laura Jansen. Mooie liedjes!

laura jansen

2 april - In De Grens van de Finse Riikka Pulkkinen - valt niet mee, maar onthoud die naam :) - komen twee verhaallijnen mooi samen. Het gaat over een vrouw van wie de man aan alzheimer leidt. Ze heeft hem ooit beloofd op tijd van de mistige wereld te verlossen. Het gaat ook over de 16-jarige Mari die verliefd wordt op haar leraar. Het is mooi en intens beschreven. Tragisch, want min of meer onontkoombaar. In hoeverre is Antigone, die volgens Anja - de vrouw van de man met Alzheimer - met de dood voor het leven koos, een voorbeeld?

cover riikka pulkkinen

4 april - Sophie Calle (Parijs, 1953) kreeg een e-mail van haar 'geliefde' waarin hij de relatie verbrak. Voor de kunstenares komt leven en kunst dicht bij elkaar. De afscheidsregel van de brief - prenez soin de vous (take care of yourself) - is nu de titel van een expositie in de Pont. Je loopt er langs portretten en videobeelden van ruim honderd vrouwen - actrice, danseres, jurist, schooljuffrouw, moeder, kind, helderziende, taalkundige, psychiater, clown - die allemaal reageren op de brief. Boeiend is een understatement. Elke reactie zegt vooral iets over de vrouw die reageert; het mooie van deze expositie is dat al die verschillende vrouwen zich buigen over dezelfde regels. Dat is, zo zou je kunnen zeggen, de constante variabele.

4 april - Ja, ik werk de boel even bij. Want ook al weer een week geleden (29 maart) speelde het Rubens Kwartet in de Wageningse aula. Ik was een beetje slaperig - ongeveer 40 graden in de zaal - maar het adagio affetuoso ed appassionato uit het eerste strijkkwartet van Beethoven, het Novellette opus 15 van Alexander Glazunov en vooral het andante funebre e doloroso ma con moto uit het derde strijkkwartet van Tsjaikovski waren schitterend.