Februari 2008

Eind februari - In Andalusië. Er is een aparte pagina met culturele avonturen en met foto's.

17 februari - 'Rembrandts Spiegel' is totaaltheater. Zang (Roger Smeets en Barbara Hannigan) en spel (Bart Klever als Rembrandt). In de productie van Peter Greenaway, Vincent van Warmerdam en Saskia Boddeke werd vrijdag een visie op het leven van Rembrandt getoond. Angst, kwetsbaarheid en vooral zijn relatie met Saskia, Geertje en Hendrikje, de drie vrouwen in zijn leven. Schitterend decor, goed spel, fantastische productie met filmbeelden (veel water over de vrouwen of de vrouwen in het water). Ik vind het erg mooi.

17 februari - Ik was ook naar Tussenstand, Nederlandse film van Mijke de Jong. Veel gesprekken, heel natuurlijke gesprekken. Ruzie, onenigheid, emoties, verschillende levens, en geen verzoening. Geen climax. Geen ontknoping. Tussenstand.

14 februari - Glijdende klanken, vreemde instrumenten, subtiele aanrakingen, Chinese stilte. Gisterenavond in Musis Sacrum met Ed Spanjaard en het Nieuw Ensemble. Met onder meer muziek van Tan Dun, de bekendste van de zes Chinese componisten die op het programma stonden. In zijn stuk 'Circle' verspreidden de musici zich over de zaal, tussen het publiek. En het publiek kreeg een bijrolletje door op aangeven van dirigent Spanjaard klanken te uiten: zuchten, tjilpen, kwebbelen en schreeuwen.

14 februari - Ik heb (opnieuw) geprobeerd het boek van filosoof Adorno over de nieuwe muziek te lezen. Hij uit erin zijn bewondering voor Schönberg en contrasteert diens muziekopvattingen met die van Stravinski. Dat noemt hij regressie. Ik ben er opnieuw niet echt doorgekomen. Waarom de atonale muziek van Schönberg vergelijkbaar is met abstracte kunst, want los van de beelden van de traditionele muziek, daar kan ik me nog vaag iets bij voorstellen. Zodra hij zijn kritische filosofie, Hegel en de methodiek van dialectiek van de verlichting inbrengt, haak ik af. Dan liever Lucia Etxebarria. Beide boeken had ik bij op een reisje naar Groningen (bliksembezoek aan het groninger Museum).

3 februari - De kanttekening over de verdediging van de moordenaar, hieronder bij 2 februari, zou kunnen impliceren dat ik sceptisch tegenover Hannah Arendt zou staan. Maar als filosofe bewonder ik haar zeer. Ik lees nu, na het boek over het Eichmann-proces, een boek over haar betekenis; geschreven door leerlinge en biograaf Elisabeth Young-Bruehl.
Arendt verbond politiek en filosofie op een heel verlichtende wijze, bijvoorbeeld in The origins of Totalitarianism. Conclusie uit 'De banaliteit van het kwaad' is dat wat Eichmann deed binnen het nazi-systeem voortkwam uit gedachteloosheid. Boodschap is ook dat die gedachteloosheid binnen zo'n systeem makkelijk meer regel dan uitzondering kan worden. Eichmann als de verpersoonlijking van het verworden morele milieu in Duitsland (omschrijving van Young-Bruehl). Daarmee legitimeerde Arendt niet Eichmanns daden; ze probeert ze te plaatsen. Eichmann schoof de verantwoordelijkheid af naar zijn superieuren, maar bleef natuurlijk verantwoordelijk voor zijn gedachteloosheid.
Young-Bruehl betrekt Arendt in haar boek op de politieke situatie van nu: Servië, 11 september, burgerslachtoffers, de moslimfederatie, Irak, voortgaande economische uitbuiting en uitsluiten van mensen en bevolkingsgroepen.

3 februari - De Roemeense film '4 maanden, 3 weken, 2 dagen' als afsluiting van een filmweek. Die film werd in 2007 enorm goed ontvangen door filmcritici, lees ik in de Filmkrant. Daar kan ik me alles bij voorstellen. Het verhaal gaat over twee studentes waarvan er één zich illegaal laat aborteren in een hotelkamer; het Roemenië van 1987. De film is heel indringend. Waarom?..., omdat er veel spanning in zit, omdat het om echte mensen gaat en hun onmacht, omdat je betrokken raakt en volkomen wordt meegesleept.

2 februari - Filmfestival Rotterdam, ik was er woensdag en zag L'avocat de la terreur, La graine et le mulet en Daz Herz ist ein dunkler Wald.

L'avocat de la terreur was een documentaire over de advocaat Jacques Vergès, gespecialiseerd in de verdediging van terroristen en criminelen. Bijvoorbeeld Djamila Bouhired, een Algerijnse vrijheidsstrijdster en aanslagpleegster, Klaus Barbie, kampbewaarder in Lyon, en Carlos, topcrimineel. Ik lees toevallig Hannah Arendt: Eichmann in Jeruzalem: de banaliteit van het kwaad. Dat is een diepgravend verslag van de rechtszaak in 1961. Bij Vergès kreeg ik gaandeweg meer twijfels over zijn drijfveren. Anti-kolonialisme, oké, maar waarom verdedigde hij deze mensen? Arendt schrijft ergens: de verdediging verdedigt niet de moord maar de moordenaar. Je zou ook kunnen stellen dat de verdediger van de moordenaar impliciet de moord verdedigt. Stof tot nadenken, deze docu.

De mooiste film van de dag vond ik La graine et le mulet (in mijn vrije vertaling: couscous met vis). Vooral ook vanwege Hafsia Herzi, die als de oude Slimane zich wanhopig doodloopt, een opzwepende buikdans uitvoert in het restaurant van Slimane. Gefilmd dicht op de huid. De film gaat over leven, ambities en frustraties van een Algerijnse migrantenfamilie in Zuid-Frankrijk.

Ten slotte Das Herz ist ein dunkler Wald. Mooie beelden, drama, maar niet dramatisch, sfeer, goede acteurs. Het beeld dat me van deze film bijblijft is van de naakte Marie, gespeeld door Nina Hoss. Ze is alles kwijt, letterlijk en figuurlijk, en stapt zo in een lege bus, naar huis, naar haar kinderen. Neemt plaats met alleen een pistool in haar handen.

rembrandt zelfportret