Oktober 2008

26 oktober - Korte vakantie in Polen, 13 tot 18 oktober. Een paar foto's staan hier.

Polen is allereerst een enorm katholiek land. Daarvan getuigden bijvoorbeeld de afbeeldingen en standbeelden van de vorige paus, afkomstig uit Polen, de vele jonge geestelijken in bruine pij en de grote klok die donderdag de 16e werd geluid in de kathedraal op de Wawel-heuvel omdat het dertig jaar geleden was dat Wojtyla tot paus werd gekozen. Een land ook waar in de loop der eeuwen mee geschoven is, dat is vernederd, geknecht, opgedeeld en verdwenen, en dat ook weer omhoog gekropen is. Nu gebeurt dat met steun van de Europese Unie. En ten slotte een land dat ik alleen kende via de films van Kieslovski en de muziek van Chopin of Gorecki. Dat bijvoorbeeld ook Marie Curie en Copernicus hier vandaan kwamen, wist ik niet.

De vakantie beperkte zich tot de twee belangrijkste steden: Krakow en Warschau. In Warschau ging ik op zoek naar Chopin, maar het museum was dicht vanwege verbouwing, en pas in Krakow hoorde ik zijn pianomuziek. Dat was tijdens een concert in een hotel op de grote markt. Leuk om naar de oude stad te lopen langs de Nowy Swiat, de Krakowskie Przedmiescie en het Zamkowie plein. Of door parken waar de bomen in herfstkleur staan. Maar het meeste indruk maakte hier het nationaal museum. Een mooie kunstverzameling met veel Poolse schilders zoals Matejki, Kantor of Zmurko. Niet Tamara de Lempicka overigens, de schilderes die nu internationaal het meest in the picture is.

Opvallend kunstwerk in Krakow is een Leonardo da Vinci, de dame met de hermelijn. Maar er was veel meer. De oude universiteit bijvoorbeeld - ik heb me laten rondleiden in de Collegium Majus, het hoofdgebouw waar onder andere oud-student Copernicus wordt geëerd. De Joodse wijk, Kazimierz, en het Galicia-museum. Een droevig hoofdstuk. Auschwitz is niet ver weg en Schindlers' fabriek grenst aan de plek waar hier het ghetto was in de Tweede Wereldoorlog. Het Galicia Jewish Museum herdenkt het Joodse verleden. (Galicia is niet alleen de naam van de regio in het Noordwesten van Spanje, maar ook van een gebied in Polen en de Oekraïne waarbinnen steden als Krakow en Lviv liggen. Er woonden ooit veel Joden.) Wawel, met kasteel en kathedraal; Krakow was tot 1609 hoofdstad van Polen en de Wawel-heuvel was het middelpunt van het land.

de dame met de hermelijn van leonardo da vinci in museum czartoryski

26 oktober - XXY, een Argentijnse film van Lucía Puenzo, gaat over een verwarrende seksualiteit. De 15-jarige Alex is drager van het XXY-chromosoom (jongens hebben normaal xy en meisjes xx). Ze is hermafrodiet en intussen ook puber. Een prachtige film waarin de spanning, onrust en onzekerheid voelbaar zijn.

12 oktober - Een vijf- of zesduizend kilometers, vijf of zes uren tijd, een andere cultuur. Dat ligt er tussen New York en Cinemec in Ede. Maar gisterenavond werd die afstand overbrugd en was ik live bij een uitvoering van de opera Salome van Richard Strauss. Hoe dat gaat? Terwijl de zaal van de Metropolitan Opera in New York volloopt en je ook kunt zien dat het orkest de instrumenten stemt, komt ook in Ede het operapubliek de zaal in, vaak gekleed alsof ze echt bij de opera zitten in plaats van in een filmzaal. Vijf minuten voor zeven is er een countdown en dan word je meegenomen achter de schermen, in dit geval door sopraan Deborah Voigt. Je ziet de spanning bij Karita Mattila, de sopraan in de rol van Salome. Ze buigt haar lichaam, maakt stretchoefeningen en neemt nog een paar slokken water. En dan staat ze op het podium en begint het verhaal. Een heel bekend verhaal waarin ze in ruil voor de dans van de zeven sluiers voor Koning Herodes vraagt om het hoofd van Johannes de Doper.

8 oktober - 'Het zijn net mensen' van Joris Luyendijk, vorig jaar gelezen, belichtte de dilemma's van de buitenlandjournalistiek. Kun je het beeld wat je voorgeschoteld krijgt wel vertrouwen? Nee dus. Deze week las ik 'het vervolg', 'Het maakbare nieuws', een antwoord van collega-journalisten op Luyendijk.

2 oktober - All the King's Men (of de ondergang van Willie Stark). Robert Penn Warren schreef het boek in de jaren veertig en scherpte dertig jaar later de karakters van Stark en journalist-historicus Jack Burden aan. Meeslepend.