September 2008
21 september - Spinoza, misschien wel de grootste Nederlander allertijden, was volgens filosofe Miriam van Reijen iemand die consequent doordacht over de vrije wil en het vrije denken. Ook daar gelden volgens hem natuurwetten en een bepaald determinisme. Eigenlijk kun je niet zeggen: 'ik denk', want dat zou betekenen dat je enige zeggenschap hebt over de gedachten die zich aandienen, maar moet je zeggen 'het denkt in mij'. Of anders: in mijn hersenen is een proces gaande gestuurd door allerlei invloeden waarin gedachten zich manifesteren. Dat wat Spinoza voorvoelde, zei Van Reijen gisteren tijdens een lezing, daar komen neurowetenschappers dankzij onderzoek nu achter. Dat was zaterdagmiddag 20 september, maar Spinoza was woensdag ook op tv. Volgens de Britse historicus Jonathan Israel was hij een exponent van de radicale verlichting; mensen als Voltaire, Newton en Rousseau vertegenwoordigen eerder een gematigde verlichting. Hij was bovendien de filosoof die zich eigenlijk als eerste pro-democratie uitsprak. Want een systeem waarin iedereen kan zeggen wat hij wil, is het meest stabiel.
21 september - Elegy, een schitterende verfilming, van een boek van Philip Roth, 'the dying animal'. Hoofdrollen voor Ben Kingsley, de oude professor, en Penélope Cruz, de jonge studente. Eerder zag ik ook l'heure d'été. Een Franse film over herinneringen. Er zijn drie generaties rondom een zomerhuis en centraal, in meerdere opzichten, is daar Juliette Binoche. Een aardige film, zonder pretenties denk ik. Een persoonlijk en betrokken verhaal, zoals vaker in Franse films. Maar Elegy maakte op verschillende fronten meer indruk.
7 september - Wat herinner je je eigenlijk? Een gebeurtenis in het verleden of de herinnering aan die gebeurtenis? Waarom is het onzinnig dat je je geheugen zou kunnen trainen en dat een rijke omgeving met veel prikkels je slimmer zou kunnen maken? Wat is heimwee eigenlijk, waar verlang je dan naar, wat doet er pijn en wat zou daarop van invloed kunnen zijn? Waarom schrijven mensen meestal pas een autobiografie zodra ze de zestig zijn gepasseerd? En waarom is je beslissende boek normaal gesproken een boek dat je las toen je ergens tussen twintig en dertig was? De heimweefabriek van Douwe Draaisma geeft antwoord. Ik heb het met heel veel plezier gelezen. En het heeft bovendien een paar vastgeroeste ideeën losgeweekt. Kruipolie!
7 september - Wat dat boek betreft: ik denk aan De Toverberg van Thomas Mann, Mandarijnen van Simone de Beauvoir, De geschiedenis van de Westerse filosofie van Bertrand Russell en Vogels van Amerika van Mary McCarthy. Een van die vier.
2 september - Augustus eindigde met de Uitmarkt in Amsterdam, vooruitblik op een nieuw cultureel seizoen. Ik zag er een deel van de dans die het Nationale Ballet in een programma rondom Rudi van Dantzig heeft opgenomen. Dantzig wordt 75 jaar, en hij maakte ooit 'Voorbij gegaan', een schitterende pas de deux. Ik zag ook iets van Pulse van Dansgroep Krisztina de Chatêl in Muziekgebouw aan het IJ. Emma van der Schalie speelde Beethoven op viool in het nieuwe conservatoriumgebouw, naast de bibliotheek in Amsterdam. En Leine zong vier van haar eigen liedjes. Het Nationale Ballet maakte het meeste indruk. Mooi en elegant, prachtige dans.
2 september - Je zou het jongensboeken kunnen noemen, mannenboeken. Dave Eggers' U zult versteld staan van mijn beweeglijkheid, over de reis van twee jongens die in een weekje de hele wereld rond willen en een 80.000 dollar uitdelen. En Slam van Nick Hornby. Dat gaat over een skater die zijn vriendin zwanger maakt, Britse humor van Hornby.
