{"id":444,"date":"2019-04-11T16:54:26","date_gmt":"2019-04-11T15:54:26","guid":{"rendered":"https:\/\/www.tonvandenborn.nl\/blog\/?p=444"},"modified":"2019-04-15T15:57:58","modified_gmt":"2019-04-15T14:57:58","slug":"de-oordeelmaatschappij","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.tonvandenborn.nl\/blog\/2019\/04\/11\/de-oordeelmaatschappij\/","title":{"rendered":"De oordeelmaatschappij"},"content":{"rendered":"Leestijd:<\/span> 7<\/span> minuten<\/span><\/span>\n

We oordelen elkaar dood. De hele dag door. We beoordelen vaak op basis van niets. Want oordeelloosheid in onze mondige maatschappij kan echt niet. Stel je voor dat je moet zeggen: ik weet het niet. Gezichtsverlies! Een lege blik als ze je vragen: wat vind jij? Kleurloos! Maar wat zegt een oordeel eigenlijk?  <\/strong><\/p>\n\n\n\n

Als ik turf wat ik allemaal like <\/em>in een maand op sociale media, dan verbaas ik mezelf. Vage kennissen met een nieuwe baan, een uitgesproken mening over De Luizenmoeder, enthousiasme over een documentaire van Sunny Bergman, hugs <\/em>van de Nieuw-Zeelandse premier Jacinda Ardern, het verdriet van een familielid, een gedicht van onze stadsdichter over het museum, onrecht dat Amnesty International tegen een Filippijnse advocaat constateert, een foto van de Women\u2019s March<\/em>, oproepen van klimaatspijbelaars of een hallucinerend mooi optreden van Fatma Said. Fijn, mooi, fantastisch! <\/p>\n\n\n\n

Het gemakkelijkste oordeel van nu is zo’n like<\/em>, een hartje of een traantje, een duimpje omhoog of omlaag. Maar wat zegt het? Soms raakt iets me echt, maar soms betekent het niet meer dan dat ik het opgemerkt heb. Je bent gezien! Ik weet dat je er bent! Ik treur met je mee! Ik heb je lief maar dat durf ik niet te zeggen. En daarom stuur ik je een duimpje. Want ik vind je mislukte foto best leuk. Geloof ik. Of nou ja, ik vind het leuk dat je een mislukte foto post.<\/p>\n\n\n\n

I judge, therefore I am. <\/em>Als variant\nop Descartes. Op internet kom je echter tal van tips tegen: hoe te stoppen met\noordelen over anderen. Spinoza waarschuwde voor te snelle oordelen. Je oordeel\nis immers bijna altijd gebaseerd op gebrekkige informatie. Je wordt\nbijvoorbeeld boos omdat je beste vriendin je laat wachten. Ze is al een uur te laat\nvoor je afspraak. Ze reageert zelfs niet op je appjes. Had je geweten dat ze\nniet kon omdat ze iemand van de verdrinkingsdood probeerde te redden, dan had\nje je boosheid kunnen inslikken. Wat weet je over de ander? Een slordige look,\nopen sandalen, foute kleren, dik of dronken. Je hebt mensen al ingedeeld na\ntwee seconden. <\/p>\n\n\n\n

Oordelen is gemakkelijk, maar het maakt het leven van de\nander soms heel erg moeilijk. De coming<\/em>\nout<\/em> van een transgender persoon, de\npuber die zichzelf zo lelijk vindt en uren in de badkamer aarzelt en moed\nverzamelt om de wereld tegemoet te treden, of de faalangst van mensen die het\npodium opstappen. \u2018We concurreren met onszelf\u2019, zegt Paul Verhaeghe, psychoanalyticus\nen hoogleraar in Gent. Hij komt later in dit artikel terug. Voorlopig alleen\ndit: minder snel of niet oordelen maakt het leven niet alleen voor jezelf\nprettiger, maar ook voor anderen.  <\/p>\n\n\n\n

Gun anderen \u2018hun\nreis\u2019<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Op sochicken.nl (een website van Jelle Hermus uit Delft) lees\nik dat mensen vooral oordelen omdat ze zelf onzeker zijn. Dat zou kunnen, het\nis in elk geval een geruststelling, maar juist die snelle oordelers maken me\nbang. Wat vinden ze van mij? <\/p>\n\n\n\n

En waarom oordelen zij zo snel? Door te oordelen, schrijft Hermus, voel je je even iets beter over jezelf. Enerzijds door af te kraken (want zelf ben je vast beter, jij weet bovendien wat de wereld nodig heeft en welke kant we uit moeten) en anderzijds door te juichen (je hebt smaak en je deelt mee in het succesje van een ander). Oordelen helpt overzicht te krijgen, maar het belemmert je ook, en maakt je deels blind. Je hoeft niet meer verder te kijken. Het maakt je ook saai, vindt Hermus, want \u2018je trekt al je ervaringen door een filter in je hoofd van hoe de wereld zou moeten zijn.\u2019 Je kruipt in je bubbel, sluit je af voor groei en ontwikkeling en alles blijft hetzelfde, je leven wordt kleurloos. <\/p>\n\n\n\n

Geen mening hebben geeft niet, voert hij aan. Je kunt de\nwereld zien zonder direct te bedenken wat je ervan vindt. Wel fijn, maar best lastig,\nwant je mening wordt vaak gevraagd. Ik sta versteld van straatinterviews\nwaarbij mensen meteen een oordeel hebben op wat hen maar wordt voorgelegd. Ik\nzou mijn schouders ophalen en doorlopen, maar daarmee kom je niet weg. <\/p>\n\n\n\n

Dat mensen van jou willen weten hoe jij erover denkt, komt\nvolgens sochicken.nl vaak omdat ze het zelf niet weten of er dan niet over na\nhoeven te denken. Maar niet oordelen geeft kalmte, acceptatie en tevredenheid,\nen je gunt anderen \u2018hun reis\u2019. Aldus opnieuw sochicken.nl.<\/p>\n\n\n\n

Gedachteloos doen wat\nze je zeggen<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Oordelen krijgt bij filosoof Hannah Arendt (in navolging van Kant) een hele andere behandeling. Ze schreef eerder over handelen, en vervolgens over denken, willen en inderdaad oordelen in The life of Min<\/em>d. Hoewel dat laatste boek uiteindelijk alleen in schetsen bestond. Ze pleit er dan voor dat mensen hun verantwoordelijkheid nemen, hun politieke verantwoordelijkheid als burger. Kleurloosheid is voor haar juist de burger die zich daarvoor afsluit. Maar ze stelt wel eisen aan het oordelen. En aan het denken dat daaraan voorafgaat. Gedachteloosheid is kwalijk, het onvermogen tot oordelen. Zoals Eichmann in de Tweede Wereldoorlog de ambtenaar was die gedachteloos deed wat hem werd opgedragen. <\/p>\n\n\n\n

Oordelen is de voor Arendt de brug van denken naar doen. Ze spreekt\nover een oordeelsplicht en ze veroordeelt de tendens in de maatschappij van\nhaar tijd om niet te denken en niet te oordelen. Ze zou zeker ook niet te\nspreken zijn over de al te lichtvaardige oordelen die sociale media en\nmaatschappelijke bubbels veroorzaken. Daar ligt ook gedachteloosheid onder. <\/p>\n\n\n\n

Oordelen is voor Arendt het vermogen om het algemene en het\nparticuliere met elkaar te verbinden. Het vraagt reflectie op de vraag of een\ngevoel van behagen of onbehagen, het vraagt verruiming van onze geest,\nverplaatsing in een ander en dat we onze particuliere omstandigheden buiten\nbeschouwing laten. Pas dan is een oordeel geen vooroordeel meer. Je moet er dus\nwel wat voor doen om tot een oordeel te komen. Niet iets wat je kunt door\ngedachteloos langs de posts op je tijdlijn scrollen.  <\/p>\n\n\n\n

De tips van sochicken maken je lui en misschien juist wel\nsaai. Ze passen bij de oppervlakkigheid van vele posts op sociale media. Maar wat\nis erger: de saaiheid van degene die nooit oordeelt of de saaiheid van degene\ndie dat wel doet? Als je het maar goed doet. Uiteindelijk zijn de adviezen op\nsochicken om niet te oordelen eigenlijk net zo goed oordelen. Er is dan sprake\nvan een soort van catch-22. <\/p>\n\n\n\n

Nog iets over referenda, want de oordeelsvorming is voor zo’n volksraadpleging vaak problematisch. Vorige week las ik dat een Zwitserse rechter een referendumuitslag ongeldig heeft verklaard omdat de kiezers slecht ge\u00efnformeerd waren. Weinig informatie, maar ik denk dat het vaak ook slechte informatie is, want de ‘informanten’ hebben belangen. En politici zijn zeker niet de meest betrouwbare informanten. Ik denk aan het referendum over de Brexit, aan het referendum over de Europese relatie met Oekra\u00efne en misschien wel het oer-voorbeeld, de Atheense burgers die Socrates tot de gifbeker veroordeelden. Ik geloof niet dat referenda in alle gevallen een goed democratisch middel zijn. <\/p>\n\n\n\n

Ik ben de ander<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Terug naar Paul Verhaeghe. Ik weet niet of ik hem ergens\ntussen beide uitersten in kan plaatsen. Het advies om niet te oordelen en de\noproep om dat juist wel te doen. Hij heeft het over het goede leven en komt dan\nook bij Aristoteles, de man van het juiste midden. Niet teveel en niet te\nweinig.<\/p>\n\n\n\n

Maar het mooiste in zijn boek vind ik de constatering dat\nonze identiteit grotendeels wordt ingevuld door de ander. De interacties tussen\nmij en de anderen maken mij tot wie ik ben, schrijft hij. \u2018Onze zelfkennis en\nhet zelf z\u00e9lf, onze identiteit\u2019 zijn het product van die interacties. Het zijn\nde verwachtingen van anderen en eigenlijk ook weer het idee dat ik heb van de\nverwachtingen van anderen die mij bepalen. Ik verhoud me daartoe, want ik\nidentificeer me ermee of ik zet me ertegen af. \u201cIk ben de ander\u201d, citeert\nVerhaeghe Rimbaud. <\/p>\n\n\n\n

\u201cOnze identiteit is een huis met vele kamers waarvan we er een\naantal nauwelijks kennen\u201d, schrijft Verhaeghe. Ik weet niet of deze zin in dit\nessay past, maar het is erg mooi geformuleerd. Net als zijn beschrijving van\nhet toneelstuk Rhinoc\u00e9ros<\/em> (waarbij\nmensen in neushoorns veranderen en dat proberen tegen te houden tot de\nmeerderheid neushoorn is en iedereen er naar verlangt om neushoorn te worden)\nen de film Invasion of the Body Snatchers<\/em>.\nIn die film worden de geesten van de mensen in het dorp geleidelijk overgenomen\nof de lichamen worden ingenomen. Oordeel zelf of dit past in een essay over het\nactuele oordelen in onze oordeelmaatschappij.   <\/p>\n\n\n\n

Concurreren met\njezelf<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Wat zeker past is de constatering dat we tegenwoordig alles\nbeoordelen. Je kunt zelf beoordelen of de panty\u2019s van de Hema lekker zitten, of\nhet nieuwe boek van Buwalda zoveel sterren verdient en of de Airbnb-verhuurder\nhet huis op orde heeft. Oordelen die blijkbaar zeer worden gewaardeerd, maar\nvooral aan moeten zetten tot consumptie. Dit oordelen, of misschien beter:\nbeoordelen, is echt alleen daarvoor bedoeld, om anderen te bewegen. Aanbieders\nvan producten en diensten stellen mijn waardering zeer op prijs omdat anderen dan\neerder geneigd zijn in de kwaliteit van hun producten en diensten te\ngeloven.  <\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Wil je een nieuwe auto, zoek je een app voor\nwijnbeoordeling, vraag je je af naar welke kapper je het beste kunt gaan, dan\nkun kijk je naar beoordelingen op internet. Zelfs mensen worden daar\nbeoordeeld, en het cijfer dat je krijgt, kan bepalend zijn voor je toegang tot\neen huurauto of een appartement. Een aanbieder van producten of diensten wil\nwel een beetje een betrouwbare klant, geen wanbetaler of sloddervos. <\/p>\n\n\n\n

Hoever zal dat gaan? Want straks val je in een duurdere\nverzekeringsklasse omdat je sportieve resultaten onder de maat zijn. Je kunt\nniet op reis naar Amerika omdat je als een risico wordt beschouwd. Onze\noordeelmaatschappij kijkt niet naar wie jij bent, maar naar de scores die je\nlaat zien. Je krijgt korting met een hogere rating en het leven (nou ja, de\nverkoop van je producten en diensten) wordt wel erg lastig als je te laag\nscoort.. <\/p>\n\n\n\n

Er is dan steeds die dreiging. Wat als ik niet aan de\nverwachtingen voldoe, waar blijf ik? Kotst de buurt me uit, moet ik weg bij de\nclub, kom ik alleen te staan, gaat de klas me pesten, kom ik ooit in de hemel?\nBen ik zelf de oorzaak? Nee, zegt Verhaeghe, nooit. Het is de ander. En wanneer\nwordt die onterechte schuld en de schaamte voor al je zogenaamde\nonvolkomenheden in de ogen van de ander stress? \u201cHet nieuwe mensbeeld is dat\nvan perfectie\u201d, vertelde Verhaeghe NRC. Waar we vroeger met anderen\nconcurreerden, doen we dat nu met onszelf. \u201cHet is uitputtend. Van je eigen\nschaduw kun je niet winnen.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Alles is een te beoordelen prestatie, zelfs je vakantie. Gevolg\nis dat het erg moeilijk wordt om anderen toe te laten, denkt Verhaeghe. \u201cIntimiteit\u201d,\n(zo heet het boek van Verhaeghe) \u201cwordt zeer moeilijk als elk ander een\npotenti\u00eble rechter is.\u201d <\/p>\n\n\n\n

Zijn oplossing is niet zozeer het oordelen te laten vallen en je oren dicht te stoppen, maar je zelfkennis te vergroten. Een gebrekkige zelfkennis maakt je gevoelig voor oordelen van anderen, maar ken je jezelf, dan kun je je daartegen wapenen. Die zelfkennis verkrijg je niet zozeer door rationeel te werk te gaan, re-search<\/em> -maar vooral ook emotioneel, en bij jezelf \u2013 me-search<\/em>. Aldus Verhaeghe. Wat zegt je lichaam? Een betere relatie met je lichaam, niet gebaseerd op schaamte of de overtuiging dat we niet mooi of gezond genoeg zijn, helpt je om je beter te voelen. En, stelt Verhaeghe, een betere relatie met jezelf is voorwaarde voor een betere relatie met anderen. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Leestijd:<\/span> 7<\/span> minuten<\/span><\/span>We oordelen elkaar dood. De hele dag door. We beoordelen vaak op basis van niets. Want oordeelloosheid in onze mondige maatschappij kan echt niet. Stel je voor dat je moet zeggen: ik weet het niet. Gezichtsverlies! Een lege blik als ze je vragen: wat vind jij? Kleurloos! Maar wat zegt een oordeel eigenlijk?  Als ik … Lees verder De oordeelmaatschappij<\/span> →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4,6,2],"tags":[152,150,151,154,153],"class_list":["post-444","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-boeken","category-filosofie","category-vastgeroeste-meningen","tag-arendt","tag-essay","tag-oordelen","tag-sociale-media","tag-verhaeghe"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.tonvandenborn.nl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/444","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.tonvandenborn.nl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.tonvandenborn.nl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.tonvandenborn.nl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.tonvandenborn.nl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=444"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/www.tonvandenborn.nl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/444\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":450,"href":"https:\/\/www.tonvandenborn.nl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/444\/revisions\/450"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.tonvandenborn.nl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=444"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.tonvandenborn.nl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=444"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.tonvandenborn.nl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=444"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}