{"id":573,"date":"2020-01-08T11:19:42","date_gmt":"2020-01-08T10:19:42","guid":{"rendered":"https:\/\/www.tonvandenborn.nl\/blog\/?p=573"},"modified":"2020-01-09T11:04:49","modified_gmt":"2020-01-09T10:04:49","slug":"drag-power-op-podia-en-musea","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.tonvandenborn.nl\/blog\/2020\/01\/08\/drag-power-op-podia-en-musea\/","title":{"rendered":"Een ode aan drag"},"content":{"rendered":"Leestijd:<\/span> 5<\/span> minuten<\/span><\/span>\n

<\/p>\n\n\n\n

Genderdiversiteit kwam najaar 2019 naar de musea. Het Tropenmuseum had een uitgebreide expositie over genderdiversiteit in de wereld. Onder de titel What a genderful world<\/em>! toonde het museum hoe gender beleefd wordt, in verschillende culturen en tijd. Hoe word je een gender, bepaalt je lichaam je gender, hoe moet je je gedragen in die wereld van genders en hoe kan het anders? Kom spelen met gender in het Tropenmuseum! <\/p>\n\n\n\n

En dan was er Drag power<\/em>, zoals de zelfbewuste titel van een kleine expositie in kunstmuseum Coda Apeldoorn luidde. Maar wat is drag<\/em>, hoe hangt het samen met trans en travo en waar komt drag <\/em>eigenlijk vandaan? <\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Hartjesdag<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Misschien ken je maar \u00e9\u00e9n bijbeltekst als je dit leest, namelijk Deuteronomium 22 vers 5. Daar begint de expositie mee. Onder \u2018plichten tegenover mens en dier\u2019 staat in die tekst hoe \u2018gruwelijk\u2019 God het vindt als mannen vrouwenkleren aantrekken of andersom. De oorspronkelijke tekst heeft het niet over kleren, maar over voorwerpen. Maar bijbelvertalers interpreteerden die voorwerpen als kleding en die interpretatie heeft eeuwenlang heel veel invloed gehad op jezelf kleden als de andere sekse. <\/p>\n\n\n\n

Niet alleen religieuze leefregels bepaalden eeuwenlang hoe je je moest kleden, dat deden vele machthebbers ook. De norm was: kleed je zoals de groep waartoe je behoort en niet anders. Want aan je kleding moest je sociale status en maatschappelijke rol kunnen aflezen. En je gender. Nogal verwarrend, vonden ze, als je zomaar aantrekt wat je wilt. <\/p>\n\n\n\n

Dat ging ver, die geboden en leefregels. Jeanne d\u2019Arc werd\nuiteindelijk op de brandstapel gezet omdat ze mannenkleren had aangetrokken. Lees\nhier<\/a>\nmijn blog over haar. <\/p>\n\n\n\n

Het strenge kleedverbod kon, in Haarlem en Amsterdam, \u00e9\u00e9n dag per jaar worden vergeten, de zogenaamde Hartjesdag. Op dat volksfeest, dat waarschijnlijk in de Middeleeuwen ontstond, kon het gewone volk in de bossen bij Haarlem op herten jagen, iets wat alleen de adel mocht. En ze verkleedden zich in de rol van de andere sekse. Het was een carnavalesk feest met kermis en straatspelen in Amsterdam.<\/p>\n\n\n\n

Hartjesdag wordt nu weer gevierd, sinds 1997 op de Amsterdamse Zeedijk. Een jury bepaalt er aan het eind van de dag wie het mooiste hartje is (vrouw verkleed als man) en wie de mooiste queen<\/em> (man verkleed als vrouw).<\/p>\n\n\n\n

Toneel<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Op het toneel, waar je immers altijd rollen speelt, was cross-dressing<\/em> meer geaccepteerd. Al in de Oudheid, waar toneel bij de oude Grieken en de Romeinen erg populair was. Vrouwen mochten niet optreden en mannen speelden alle rollen. Bij de Romeinen kwamen vrouwen later wel op toneel, vooral als danseres of mimespeelster, maar voor de christelijke kerk stond dat ongeveer gelijk aan prostitutie. <\/p>\n\n\n\n

In het Engeland van de Renaissance (14e<\/sup> tot 16e<\/sup> eeuw) beleefde theater een heropleving. Maar nog steeds stonden er alleen mannen op het toneel. Shakespeare (1564 \u2013 1616) schreef zijn stukken in de tijd dat mannen ook vrouwenrollen speelden. Hij maakte daar elegant gebruik van om de genderverwarring te vergroten, in As you like it<\/em> bijvoorbeeld. (Leestip: John Irving, In een man.)<\/p>\n\n\n\n

Grote Franse theaterschrijvers zoals Racine en Moli\u00e8re, konden honderd jaar later vrouwenrollen schrijven die wel gespeeld werden door vrouwen. En je had de Commedia dell\u2019arte<\/em>, in Itali\u00eb vanaf de 16e eeuw waar vrouwen de meeste vrouwenrollen vertolkten. Hoewel oudere vrouwen nog vooral door mannen gespeeld werden. <\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Vogue<\/strong><\/p>\n\n\n\n

De Franse actrice Sarah Bernhardt (1844 \u2013 1923) speelde graag mannenrollen. In haar tijd zag je vaker vrouwen in mannenkleren. Denk aan Marl\u00e8ne Dietrich en Colette, in 2018 nog verfilmd met Keira Knightley als de schrijfster in mannenpakken. Gedurfd misschien, maar in het theater vond toen bijna niemand cross-dressing<\/em> een probleem, zolang dat beperkt bleef tot het toneel. In Engeland en de VS spraken ze over female and male impersonators<\/em>, in Duitsland, Damenimitatoren<\/em> (de mannelijke cross-dressers dan) en in Frankrijk heette het, \u2018en travesti\u2019<\/em>. <\/p>\n\n\n\n

De traditionele mannenmaatschappij had er vaak moeite mee. Ze accepteerde dat vrouwen zich als mannen verkleedden als de uitvoering daarom vroeg, maar voor (de dominante) mannen werd het gezien als een stap naar beneden om je als vrouw te kleden. Dat kon vaak hooguit in een platte komedie. <\/p>\n\n\n\n

Met de nazi\u2019s kwam aan die vrijheid op vele plekken een eind. Hoewel je later in Parijs nog wel dragclubs had, zoals die van Madame Arthur met transgender Coccinelle (1931 \u2013 2006). Ze debuteerde er in 1953 en ze speelde later in verschillende films. <\/p>\n\n\n\n

Je kunt vast ook een lijntje trekken naar het Nederlandse toneel, cabaret en satire waarin mannen vrouwenrollen spelen (Paul Haenen, Koot en Bie, Joop Admiraal, Paul de Leeuw). Hun dames zijn vaak bekende Nederlanders geworden, soms net zo beroemd als de vertolkers van die rollen.\u00a0 <\/p>\n\n\n\n

Travestie<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Volgens Wikipedia kwam het woord drag<\/em> op rond 1870.\nEn zou het oorspronkelijk iets te maken hebben met slepen (to drag<\/em>) van jurken\nover het toneel. Of misschien klopt het inderdaad, zoals ik op de expositie in\nApeldoorn leer, dat drag<\/em> staat voor dressed ressembling a girl. <\/em><\/p>\n\n\n\n

Een beetje raar overigens voor een drag king<\/em>, die op de expositie en ook in de media minder aandacht krijgen. Maar goed, drag<\/em>, wie realiseert zich nog precies wat het woord misschien betekende? Zoals zo vaak evolueert betekenis. Vroeger was er ook geen onderscheid tussen travestie en drag.<\/p>\n\n\n\n

Bijvoorbeeld in de jaren van The Jewel Box Revue<\/em>. Dat was een rondreizende dragshow (allemaal mannen, een enkele vrouw) die drag terug in de Amerikaanse theaters wilde brengen. Opgericht in 1939, een tijd dat homoseksuele mensen vaak werden gezien als afwijkend en pervers. Om geaccepteerd te worden, werd het erg theatraal gemaakt, over de top. Dan kon het, want was het immers allemaal maar spel. Misschien hebben zij daarmee drag<\/em> wel de betekenis gegeven van nu.<\/p>\n\n\n\n

Bij andere dragoptredens viel de politie soms binnen. Bij mannelijke bezoekers werden dan kledingstukken geteld, ze moesten minstens vijf mannelijke kledingstukken dragen. <\/p>\n\n\n\n

Er werd bij die optredens aanvankelijk wel live gezongen, maar later kwam de lip-sync<\/em> op, playback. Dat was goedkoper. Die lip-sync<\/em> hoort nu helemaal in de dragscene. Drags worden vaak gezien als showgirls en entertainers. Ze doen optredens waarbij ze bijvoorbeeld Lady Gaga op toneel zetten. \u00a0<\/p>\n\n\n\n

Dan heb je nog Les Ballets Trockadero de Monte Carlo<\/a><\/em>, waar een groep van ballerino\u2019s in tutu\u2019s en op spitzen (en travesti<\/em>) klassieke vrouwenrollen parodi\u00ebren. En je had Andy Warhol, waarvan een aantal reproducties in het Coda te zien zijn. In zijn circle<\/em> liepen zestig jaar geleden trans personen en drag queens rond, zoals Candy Darling en Holly Woodlawn. <\/p>\n\n\n\n

Tot de jaren 60 werd er weinig onderscheid gemaakt tussen drag en travestie. Maar daarna kreeg een heteroseksuele man die graag vrouwenkleding droeg het stempel travestiet. Een drag queen was vanaf toen een (homoseksuele) man die gekleed ging in uitbundige vrouwenkleding. En zo optrad. Dat was ook zeker geen transgender die zich al van jongs af aan vrouw of man voelt, anders dan het geboortegeslacht. En onafhankelijk van seksuele identiteit: homo, bi of hetero. <\/p>\n\n\n\n

Drag queens zijn nu meestal professionals die performances doen op podia. Ze zijn zichtbaar in de media, in RuPaul\u2019s Drag Race, met Jennifer Hopelezz, Dolly Bellefleur, Conchita Wurst, Lady Galore<\/em>. En ze geven altijd veel aandacht aan uiterlijk, gedrag, make-up en hun optredens. <\/p>\n\n\n\n

Een drag queen vraagt zich bijvoorbeeld af: hoe loop je zo natuurlijk mogelijk op stiletto\u2019s van twaalf centimeter? Hoe breng je de mooiste flamboyante make-up aan? En hoe glans en glitter je op toneel? En dat doen ze dan, prachtig!<\/p>\n\n\n\n

Ik heb de foto’s gemaakt in Coda Apeldoorn.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Leestijd:<\/span> 5<\/span> minuten<\/span><\/span>Genderdiversiteit kwam najaar 2019 naar de musea. Het Tropenmuseum had een uitgebreide expositie over genderdiversiteit in de wereld. Onder de titel What a genderful world! toonde het museum hoe gender beleefd wordt, in verschillende culturen en tijd. Hoe word je een gender, bepaalt je lichaam je gender, hoe moet je je gedragen in die wereld … Lees verder Een ode aan drag<\/span> →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3,39],"tags":[195,196,84,199,136,197,43,198],"class_list":["post-573","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-genderdiversiteit","category-kunst","tag-drag","tag-drag-power","tag-gender","tag-kleding","tag-theater","tag-toneel","tag-travestie","tag-vogue"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.tonvandenborn.nl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/573","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.tonvandenborn.nl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.tonvandenborn.nl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.tonvandenborn.nl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.tonvandenborn.nl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=573"}],"version-history":[{"count":9,"href":"https:\/\/www.tonvandenborn.nl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/573\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":585,"href":"https:\/\/www.tonvandenborn.nl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/573\/revisions\/585"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.tonvandenborn.nl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=573"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.tonvandenborn.nl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=573"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.tonvandenborn.nl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=573"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}

In de jaren 20 was er niet alleen Parijs, maar ook in Berlijn en New York relatieve vrijheid voor lhbt\u2019ers en voor drag. De ballroom-cultuur in New York bijvoorbeeld, een underground lhbt-scene die in hun competities met dans, vogue en pose poogden te imponeren. Madonna verwijst ernaar in haar nummer Vogue. En op Netflix is er nu de serie Pose<\/a>. \u00a0<\/p>\n\n\n\n